سيد حسن آصف آگاه
15
سوشيانت منجى ايرانويج (منجى و آخر الزمان در ادبيات پيگويانه زرتشتى با مقدمه استاد پروفسور كريستين بونو) (فارسى)
لازم است قبل از پرداختن به مسئلهء سه موعود ، اشارهاى گذرا به بحث ادوار جهانى يا سال كيهانى در آيين زرتشت داشته باشيم ، كه افسانهء ظهور اين موعودهاى سهگانه در چنين چارچوبى جاى داده شده است . البته بايد يادآور شويم كه متنهاى زرتشتى دربارهء اينكه « سال كيهانى » از چند هزاره تشكيل مىشود همسخن نيستند . پارهاى مىگويند از نه هزاره ، و برخى اين دورهء جهانى را به مناسبت دوازده برج سال طبيعى و دوازده نشان منطقة البروج متشكل از دوازده هزاره مىدانند . قراينى نيز حكايت مىكند رقم اصلى شش هزار سال بوده و به تدريج به نه هزار سال و دوازده هزار سال افزايش يافته است . 8 اميل بنونيست ) etsinevneB limE ( در اينباره مىنويسد : نه هزار سال عقيدهء زروانيان و دوازده هزار سال اعتقاد مزديسنان غير زروانى است . 9 اما نيبرگ ) grebyN ( عقيده دارد كه عمر جهان بنابر رأى زروانيان دوازده هزار ، و بنابر اعتقاد مزديسنان غير زروانى نه هزار سال است . 10 با اين همه ، سال كيهانى كامل ، چنانكه مشروحا در فصل اول بندهش مندرج است ، دوازده هزار سال است ، كه خود به چهار دوره يا عهد سه هزار ساله تقسيم مىشود . 11 در سه هزارهء اوّل ، اهورامزدا عالم فروهر ، يعنى عالم روحانى را بيافريد ، كه عصر مينوى جهان بوده است . در سه هزارهء دوم از روى صور عالم روحانى ، جهان جسمانى خلقت يافت . در اين دوره امور جهان و زندگى مردمان فارغ از گزند و آسيب بود و به همين دليل عصر طلايى تاريخ دينى مزديسنان ناميده مىشود . سه هزارهء سوم ، دوران شهريارى شهرياران و خلقت بشر و طغيان و تسلط اهريمن است . زرتشت درست در آغاز هزارهء اول از دوران چهارم زاده شد ؛ يعنى هنگامى كه بنابر سنت دوران واپسين از چهار دوره عمر جهان بود . 12 به موجب روايات زرتشتى ، و بنا به يشت نوزدهم ، در آخر الزمان از زرتشت سه پسر متولد مىشود كه با نام عمومى سوشيانس خوانده مىشوند . اين نام بخصوص براى تعيين آخرين موعود تخصيص يافته و او آخرين مخلوق اهورامزدا خواهد بود . كلمه « سوشيانس » كه از ريشه « سو » به معنى سودمند است ، در اوستا سئوشيانت ) tnay ? soaS ( آمده و در پهلوى به اشكال گوناگونى چون : سوشيانت ، سوشيانس ، سوشانس ، سوشيوس يا سيوشوس آمده است . در فروردين يشت ، بند 129 ، در معنى سوشيانت چنين آمده است : « او را از اين جهت سوشيانت خوانند ؛ براى آنكه او به كليهء جهان مادى سود خواهد بخشيد » . 13 اين كلمه چندين بار در گاتاها براى شخص زرتشت به كار رفته و پيامبر خود را سوشيانت خوانده ؛ يعنى كسى كه از وجودش سود و نفع برمىخيزد و سود رساننده است . 14 همچنين چند بار ديگر در سرودها اين واژه بهصورت جمع آمده و زرتشت خود و يارانش را « سودرسانندگان » معرفى كرده است ( يسنا ، 34 / 13 ، 46 / 3 ، 48 / 12 ) . 15 در ساير قسمتهاى